Tất cả bài viết Quản trị 5 phút đọc

Đăng lần đầu trên page Chị chủ tiệm

Chúng ta bắt gặp khá nhiều cuộc trò chuyện giống nhau trong cộng đồng doanh nghiệp. Người thì nói tuyển mãi không được một Giám đốc Marketing phù hợp. Người khác cho rằng đội ngũ quản lý cấp trung ngày càng đuối. Có người lại kết luận rằng doanh nghiệp nhỏ rất khó thu hút nhân tài.

Bề mặt của những câu chuyện này là sự thiếu hụt nhân sự. Nhưng khi nhìn sâu hơn vào cách tổ chức vận hành, điều doanh nghiệp đang tìm kiếm không phải là một con người cụ thể. Thứ họ thực sự thiếu là một năng lực mà tổ chức chưa sở hữu hoặc chưa xây dựng được.

Nhiều SME đang dùng hai khái niệm rất khác nhau như thể chúng là một. Con người, tiền bạc, công nghệ hay dữ liệu là nguồn lực. Chúng là những gì doanh nghiệp sở hữu. Nhưng nguồn lực tự nó không tạo ra tăng trưởng. Thứ tạo ra tăng trưởng là khả năng phối hợp những nguồn lực đó để liên tục tạo ra kết quả. Đó mới là năng lực.

Một doanh nghiệp có thể tuyển thêm người, đầu tư thêm tiền hoặc đưa vào nhiều công cụ mới nhưng vẫn tiếp tục gặp những điểm nghẽn cũ nếu năng lực cốt lõi của tổ chức không thay đổi.

Vấn đề thường bắt đầu từ cách chúng ta gọi tên bài toán

Khi hệ thống gặp khó khăn, câu hỏi đầu tiên thường là: “Chúng ta cần tuyển ai?”. Nhưng đó chưa phải câu hỏi đúng.

Một doanh nghiệp có thể đang tìm kiếm một Giám đốc Marketing. Nhưng đó chỉ là tên của một vị trí. Điều tổ chức thực sự cần nằm ở một năng lực cụ thể hơn: năng lực xây dựng thương hiệu, năng lực tạo cầu, năng lực mở rộng kênh phân phối hoặc năng lực phát triển thị trường mới. Những bài toán khác nhau sẽ dẫn tới những lựa chọn hoàn toàn khác nhau.

Nếu không gọi đúng tên năng lực đang thiếu, việc tuyển dụng thường bắt đầu bằng một giả định sai. Sau đó, tổ chức tiếp tục tìm kiếm bằng những tín hiệu dễ nhìn thấy nhất: một bản CV đẹp, một công ty cũ danh tiếng, nhiều năm kinh nghiệm hay một cuộc phỏng vấn tạo cảm giác thuyết phục.

Nhưng năng lực thường không nằm ở những tín hiệu đó. Nó được phản ánh qua những quyết định một người đã đưa ra khi đối diện với vấn đề, những hệ thống họ đã xây dựng hoặc những kết quả họ có thể tạo ra nhiều lần trong các bối cảnh khác nhau. Đó là lý do nhiều doanh nghiệp tuyển được những người rất giỏi nhưng tổ chức vẫn không mạnh lên như kỳ vọng.

Khi năng lực nằm trong con người, không nằm trong hệ thống

Hệ quả lớn nhất của việc nhìn doanh nghiệp qua lăng kính con người không nằm ở tuyển dụng. Nó xuất hiện trong cách tổ chức vận hành mỗi ngày.

Chúng ta đều từng gặp những doanh nghiệp mà khách hàng quan trọng nằm trong điện thoại của một người. Quan hệ với nhà cung cấp nằm trong mối quan hệ của một người. Cách vận hành một quy trình quan trọng nằm trong kinh nghiệm của một người.

Trong giai đoạn đầu, điều đó không tạo ra nhiều vấn đề. Thậm chí nó còn giúp doanh nghiệp tăng trưởng nhanh hơn vì mọi quyết định đều tập trung vào những cá nhân giỏi nhất.

Nhưng khi tổ chức lớn hơn, một hiện tượng khác bắt đầu xuất hiện. Năng lực không nằm trong hệ thống. Năng lực nằm trong con người. Và khi một người rời đi, năng lực cũng rời đi theo.

Đó là lý do nhiều SME cảm thấy mọi thứ vẫn đang vận hành bình thường cho tới ngày một nhân sự quan trọng nghỉ việc. Người ra đi không chỉ mang theo một vị trí. Họ mang theo cả một phần năng lực mà tổ chức chưa từng thực sự sở hữu.

Sau đó, doanh nghiệp lại bước vào một vòng lặp quen thuộc: tìm người mới, lấp khoảng trống rồi tiếp tục phụ thuộc vào một cá nhân khác.

Điều đáng chú ý không phải là doanh nghiệp mất một người. Điều đáng chú ý là vì sao một năng lực quan trọng của tổ chức lại có thể ra đi cùng một người.

Nhìn doanh nghiệp như một hệ thống năng lực

Đó là lúc chúng ta cần nhìn doanh nghiệp như một hệ thống năng lực, thay vì chỉ là một tập hợp con người.

Trong dài hạn, khả năng tăng trưởng của một doanh nghiệp không được quyết định bởi việc họ có bao nhiêu người giỏi. Nó được quyết định bởi việc những năng lực quan trọng nhất đang nằm trong tổ chức hay chỉ đang nằm trong một vài cá nhân xuất sắc.